Anayasa Mahkemesi'nden Yayıncının İfade Özgürlüğünün İhlaline Dair Emsal Niteliğinde Karar
Fransız edebiyatının klasikleşmiş isimlerinden Guillaume Apollinaire'nin Genç Bir Don Juan'ın Maceraları başlığıyla 2009 yılında "CinSel" dizimizde yayınladığımız Les exploits d'un jeune Don Juan romanına dair hukuki mücadele, yayınevimizin kurucusu İrfan Sancı'nın ifade özgürlüğünün ihlalinin tespiti ve manevi tazminat ödenmesi hükmüyle sonuçlandı.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Basın Bürosunca incelemeye alınan Genç Bir Don Juan'ın Maceraları'nın hukuki yolculuğu, TCK'nin 226. maddesine göre açılan kamu davasıyla başlamış ve mahkeme tarafından görevlendirilen bilirkişilerin "sanatsal ve edebi anlamı olmayan bu müstehcen, basit, sıradan ve bayağı eserin okuyanları hayvani hislere sürükleyerek toplumun ar ve haya duygularını incitici veya cinsel arzularını tahrik ve istismar edici nitelikte olduğuna" dair raporuyla İrfan Sancı ve çevirmen Reşit İmrahor (mahlasıyla İsmail Yerguz) hakkında hapis cezası isteminde bulunulmuştu.
Tarafımızca aynı kanunun 7. fıkrası uyarınca (sanatsal ve edebi eserler hakkında uygulanamaz) yapılan itirazlar neticesinde yeni bir bilirkişi heyeti oluşturulmuş, Fransız edebiyatı uzmanı bu yeni bilirkişi tarafından ise tam aksi yönde bir rapor yazılmıştı. Bir önceki raporda bahsi geçen "Toplumumuzda geçerli olan genel ahlak kuralları, gelenek, görenek ve alışkanlıkları bağlamında ele alındıklarında, bir ailenin birlikte okuyup, inceleyemeyeceği nitelikte oldukları anlaşılmaktadır" gibi ifadeler yerine, müellifin yalnızca Fransız edebiyatı için değil çağdaş dünya edebiyatı için de tabuları reddeden bir süreç başlatan, öncü nitelikli, yenilikçi ve cüretkâr bir sanatçı olduğunun altı çizilmişti. Mahkeme bu bilirkişi raporuna rağmen eseri bu kez de Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu'na göndermiş, kurul raporuna göre de bu kez başkarakter "hiçbir değer sistemini dikkate almayan disiplinsiz, seks bağımlısı", "ruhsal ve psikolojik sorunları olan" "Türk örf ve adetleriyle çelişen" gibi ifadelerle muzır neşriyat olarak değerlendirilmişti.
Bu raporlar doğrultusunda mahkemece verilen beraat kararının Yargıtay'da bozulması, yeniden yargılama sonunda hapis cezası karşısında "hükmün açıklanmasının geri bırakılması" ve "3 yıl benzeri bir suç işlememe" hükümlerinin uygulanması üzerine İrfan Sancı, hakkındaki kararı temyize taşımıştı. Dosyanın temyizinin reddedilmesi üzerine ise "kitabın edebi eser olduğu; bu eserin yayımlanması nedeniyle yargılanmasının hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu; üç yıl denetime tabi tutulmasının ifade özgürlüğünü, bilim ve sanat özgürlüğü ile çalışma özgürlüğünü ihlal ettiği" gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) bireysel başvuruda bulunmuştu.
AYM, İrfan Sancı'nın ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmederek, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere mahkemeye gönderilmesinin yanı sıra Sancı'ya manevi tazminat ve vekalet ücretinin ödenmesine karar verdi.
"Mahkemelerin kararlarını dayandırdıkları raporlardan ilkini hazırlayan akademisyenlerden olan, Eski Anadolu Türkçesi ve tarihi Türk lehçeleri alanında akademik çalışmaları bulunan Türk dili bilirkişilerin Fransız kültürü ve edebiyatı alanında nasıl bir uzmanlığı olduğu anlaşılamamıştır" ifadesi dikkate değer nitelikteyken:
"Devletin sanatsal ifadelere dokunmama yükümlülüğü olan negatif yükümlülükler yanında pozitif yükümlülüklerinin de bulunduğu, bu nedenle devletin, sanat eserini ve onu yaratan kişileri koruması, sanatsal ifade özgürlüklerine gereksiz müdahalelerde bulunma yükümlülüğü konusunda hassas davranması;"
"Mevcut başvuruya konu kitap gibi edebi eserleri yaratan, basan ve yayımlayan kişilerin fikir ve görüşlerin yayılmasına önemli bir katkıda bulunmakta oldukları, dolayısıyla da sanatsal eserlerin demokratik bir toplum için büyük önem taşıması;"
"Sanatsal çalışmaların çoğunun birden fazla anlama gönderme yaptığı ve bu sebeple de sanatsal çalışmaların ortaya koyduğu mesajın kolaylıkla tespit edilemeyeceği, yorumunun da kişilere göre farklılaşabilmesi;"
"Açıklanan ve yayılan bir düşüncenin içeriğinden veya kullanılan bazı kavramlardan hareketle kişiler ve toplum açısından değerli-değersiz veya yararlı-yararsız biçiminde ayrıştırılması subjektif unsurlar içerdiğinden ifade özgürlüğünün keyfi biçimde sınırlandırılması tehlikesi doğurabilmesi;"
"Koruma kurulunun başvuruya konu kitabın çocuklar için zararlı olacağı görüşüne itibar edildiğinde alınması gereken daha hafif tedbirler bile alınmamışken başvurucunun dünyaca ünlü bir yazarın Avrupa edebiyatı mirasında yer alan bir eserini Türkçe olarak yayımlaması nedeniyle on yıla kadar hürriyeti bağlayıcı bir ceza tehdidi ile karşı karşıya bırakılmasının demokratik toplumda ne zorunlu bir ihtiyacı karşıladığının ne de orantılı olduğunun kabul edilmesinin mümkün olması;" gerekçelerinin basın yayın özgürlüğü konusunda çok önemli değerlendirmeler olduğunu düşünüyoruz. On yıldan fazladır süren bir hukuki mücadele sonucunda kazandığımız emsal niteliği taşıyan bu kararın benzer süreçlerle karşı karşıya kalan bütün meslektaşlarımız ve sanat camiası için sonuncu olmasını dileriz...
Saygılarımızla,
*SEL YAYINCILIK
18.08.2022 15:45:53
